جایگاه و نقش دعوت درسیاست خارجی اسلام مشاهده در قالب پی دی اف چاپ فرستادن به ایمیل
نوشته شده توسط عصمت الله بختیاری   
سه شنبه ، 3 آذر 1388 ، 16:53

معتقدیم که اسلام با توجه به آموزه  های مهم دینی  اساس و پایه  اسلام را دعوت  بشر به یکتا پرستی ، مبارزه با خرافات و وهمیات و طاغوت تشکیل می دهد  . هدایت دنیوی و اخروی « دینی »انسانهاو رسیدن به قله های سعادت وکمال از مهمترین هدف و دعوت در اسلام است .
این نوشته کوشیده است که اهیمت و ضرورت دعوت در اسلام ، معانی  مفهوم دعوت ، بحث از تعاریف و اصطلاحات ، سازگاری دعوت در اسلام را مورد بحث قرار دهد .
ازدیگر مباحث می توان به جایگاه دعوت در فقه ،نقش دعوت در سیاست خارجی اسلام دعوت جهانی ، اصول دعوت در سیاست خارجی اهداف دعوت ، ابزار دعوت ... اشاره کرد.
با توجه به مباحث ارائه شده نمونه های از دعوت ارائه گردیده تابی توانیم جایگاه و نقش ویژه ای که دعوت در اسلام دارد اشنا شویم . از مباحث فوق :
به این نتیجه می رسیم که اصل دعوت در اسلام در رأس همه اصول « بعد اصل تو حید » قرار دارد.
کلید واژه ها :
دعوت ، مفهوم ، تعاریف ، اصل ، دعوت در فقه ، اهداف .

مقدمه :
دین و باورهای  دینی ریشه در فطرت انسان دارد به یقین می توان گفت که قدمت بحث از عقاید دینی به قدمت عمر بشر بر می گردد.
در اسلام دلائل عقلی و نقلی زیادی وجود دارد بر اینکه خداوند در هیچ مقطع ای  از زمان و مکان بندگان خود را رها شده و فاقد تکلیف و هدایت نخواهد گذاشت . همواره در صدد هدایت و نزدیکی انسانها به سوی کمال و سعادت و فاصله گرفتن از برداشتهای وهمی و خرافی است .نقش هدایت بشر در رسالت همه ی انبیاء دیده شده است و آخرین هدایت گر بشر هم دین جاوید و هم کتاب آسمانی جامع عرضه کرد و دعوت  رسول اکرم (ص) از بشر است ، بسوی خدا و یکتا پرستی . و پیامبران کارش را با این جمله : قولوا لا اله الا الله تفلحوا ... شروع کرد .
در مدت اندکی ، دینش جهانی شد . معتقیدیم که جایگاه دعوت در اسلام جایگاه خاص و ویژه ای است . در واقع اصل دعوت اساس کار انبیاء و پیامبران الهی و دیگر معصومان (ع) را تشکیل می دهد . این مقاله عناوین  ای چون  مفاهیم دعوت ، اصول ،جایگاه ، ابزار ، مراحل ، اهداف دعوت ، و نقش آن در سیاست خارجی اسلام ... را به مباحثه گرفته است .
ضرورت و اهمیت دعوت
بر اساس باور دینی ما مسلمانان اساس بعثت همه ی انبیاء در طول تاریخ بشر بر اساس دعوت به توحید و یکتا پرستی بوده است . دعوت مردم به توحید همراه با صلاح و رستگاری در اندیشه همه ی هدایت گران دینی و انبیاء الهی جایگاه  برجسته داشته است .
این تلاشها به سابقه عمر بشر ادامه داشته و امروزه نیز زمین خالی از حجت خدا نیست . خداوند زمینه هدایت انسانها را با دو نوع حجت ( ظاهری ، باطنی ) که همان عقل و ارسال رسول باشد فراهم نمود.
تا از مردم بر خداوند حجتی نباشد .
وجود انبیاء‌ راستین در میان انسانها ی حق طلب ( بحسب فطرت ) در کنار عقل همرا با اراده و اختیار در جهت رشد و کمال و شکوفایی استعداد انسانها بود.
آخرین  رسول از نظر باور ما مسلمانان ـ بعثت حضرت رسول اکرم (ص) بود. بعثت پیامبر خدا حضرت محمد بن عبدالله ، که همرا با کتاب هدایت ( قرآن کریم ) در جهت  به سعادت رساندن و هدایت همه ای انسانها بوده است .محتوای رسالت و پیامبر و شکل و ساختار و پویایی دین حضرت و جاویدانگی کتاب الهی او به پویایی بالندگی و توسعه اسلام نقش بسزایی داشت .
در مورد ضرورت بعثت در سوره جمعه
خداوند نحوه گفتمان و دعوت را به خوبی روشن ساخته ، و ضوابط و اصول را در جهت رسالت حضرذت خاتم الانبیاء(ص) بیان داشته که بعدا به آنها خواهم پرداخت .
معانی و مفهوم دعوت
الف ) در لغت
در کتاب مفردات راغب    چنین دارد :
دعا : از دعا ، یدعوا ، دعا « دعوة » گرفته شده
الدعا کاالندا  : فرمودند دعا مثل ند است یعنی خواندن . تقریبا با نداء هم معنی گرفته است .
تفاوت دعا و نداء
ندا در استعمال همرا با ادات خاص استعمال می شود مثل  یا , ایاء ... دیگر ضمیمه اسم به کلمه نیاز مند نیست 
دعا در بکاری این واژه نیاز به اسم داریم
هم معنی بودن دعا و نداء  در قرآن در سوره بقره آمده است . « وَمَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُواْ كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِمَا لاَ يَسْمَعُ إِلاَّ دُعَاء وَنِدَاء  »  فرمودند به معنی هم دیگر به کار رفته .
دعا به معنای تسمیه و نام گذاری : دعوتُ ابنی زیدا . ای سمیته زیداً
دعا به معنای تعظیم در سوال هم به کار رفته :
« ا تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُم بَعْضًا  »
ب) دعوت در اصطلاح
به معنای ارشاد به کار رفته . یعنی دیگری ـ دیگران – و کسی را به امر فرامی خواندن.
قرآن کریم می فرماید :  « وَأَنذِرِ النَّاسَ يَوْمَ يَأْتِيهِمُ الْعَذَابُ فَيَقُولُ الَّذِينَ ظَلَمُواْ رَبَّنَا أَخِّرْنَا إِلَى أَجَلٍ قَرِيبٍ نُّجِبْ دَعْوَتَكَ وَنَتَّبِعِ الرُّسُلَ » 


دعوت اصطلاحی
همان دعوت پیامبر گرامی اسلام (ص)از مشرکان بود به سوی تو حید و یکتا پرستی و ، ترک مشرک و پرستش خدایان ساختگی .
در واقع دعوت اصطلاحی همان دعوت پیامبر اسلام (ص)بود به اصول و فروع دین ، که بعداً همرا با تشکیل حکومت در مدینه و فتح مکه و توسعه دین زمینه اجرای شریعت را  به همرا داشت به همین لحاظ که دعوت در برنامه پیامبر (ص) از اصول کار او بود و این دعوت همرا با اجرای حدود و قوانین و بیان احکام ای اجتماعی و حکومت بود  پیامبر(ص)  تشکیل حکومت دادند . امروزه بخش اعظم از فقه اسلام را فقه سیاسی « احکام حکومتی » تشکیل می دهد .
ضوابط دعوت در اسلام
دعوت فقط برای خدا ؛ و بسوی خدا باشد . قولوا لا اله الا الله
دعوت باید با اندیشه خرمندانه و حکیمانه باشد و ادع الی سبیل ربک باالحکمة والموعظه الحسنة ... 
دعوت همراه نصحیت و دلسوزی باشد .
دعوت همرا با اقامه و برهان و دلیل یا حجت باشد ... و وجادلهم با التی هی احسن ...  
اساس دعوت پیامبر(ص) و دیگر جانشینان معصوم آن بهترین الگو برای ما می باشد . محتوی و ساختار شکلی که دعوت است از اهمیت ویژه بر خود دار است ، که خود از ابزار های مهم در جهت پیشرفت دعوت است .
سازکار های دعوت
الف : سازکار داخلی دعوت
پیامبر(ص) دعوت را از داخل سر زمین های که به اسلام گرویده بودند شروع کرد . در اسلام « قاعده بسط الید » در فقه مطرح است که حضرت  در آن زمان به همین ترتیب دعوت را شروع کرد . حضرت دعوت را از محیط کوچک ـ خانواده ـ به محیط بزرگ ـ شهر ـ شروع نمودند و این امر تناسب و سازگاری خوبی در پیشرفت هدف  دعوت داشت .
ب) سازکار خارجی دعوت
در قلمرو بیرون از سر زمین های مسلمانان دعوت پیامبر ، بعد از آرامش دنیای اسلام شروع گردید . در واقع بعد از تسلط دین اسلام بر جزیره العرب حضرت دعوت را گسترش دادند، و به دعوت از سران و پادشاهان امپراتوران سران قبائل ، شخصیت های قبیله ای پرداخت .
واقع اگر هیچ دلیل بر اهمیت اصل دعوت نبود ، دعوت پیامبر(ص) از سران مهم ترین دلیل بر اهمیت و ضرورت دعوت است .
دعوت در سیاست خارجی
دعوت در فقه سیاسی در جهت تنظیم رفتار اجتماعی و سیاسی مسلمانان با دیگر ملل به کار رفته است . به تعبیر دیگر نحوه رفتار و تعامل با غیر مسلمانان را در چهار چوب ضوابط پذیرفته شده در اسلام با ابزاری چون دعوت صورت می گیرد.
در اسلام و سراسر فقه ، احکام ، و قوانین و مقراراتی وجود دارد ، که بخش  از آن به نحوه رفتاری مسلمانان با غیر مسلمانان بر می گردد  .
دین اسلام ما هیت و محتوای هدایت همرا با صلح و سعادت معنوی و مادی انسان را  دارداسلام صلح و جنگ و یا دفاع و جنگ را باهم دارد.
دعوت در سیاست خارجی اسلام که نوع رفتار ی سیاسی است و تابع اصول پزیرفته شده است .
که در دید گاه همه ی فقهیان مورد اتفاق است . مثل نفی سبیل و سلطه دیگران ... رعایت این اصل برای اهداف عالیه دین اسلام است . دستگاه اجرای آن حکومت است .
این تکته روشن است که دعوت در مرحله نخست با حجت ظاهری  انجام می ژذیرد در قرآن  آیات ای محتوای دعوت داردآیات دیگر از ضمانت اجرا و پشتوانه آن صحبت می کند و آن دفاع از اساس دین همرا با دعوت ، یا امتناع شان از دعوت یا عناد و دشمنی در برابر دعوت دینی ...است که تاریخ پیامبر(ص) وسیره معصومان (ع) گواه این امر است .
جایگاه دعوت درفقه
احکام و ابواب مورد بحث در فقه را می توان به ترتیب اشاره کرد :
الف ) بخش عبادات که شامل ابواب متضمن احکام و وظایف فردی ، تربیتی و اخلاقی می شود مثل باب طهارت ، صلوة‌، صوم ، «حج»...
ب) بخش معاملات : ابواب که متضمن رفتار و معاملات  مالی و اقتصادی می باشد .
مثل باب های تجارة ، مزارعه ، مساقات ، وقف ، و صیت مالی ...
ج) فقه خانواده مثل باب نکاح ، طلاق ، و فروعات مربوطه ، نفقة ، حضانت ، تعدد زوجات ، غبیت شوهر ...
د) فقه مدنی : میراث ، حق الشفقة ، آزادی ، حقوق شهر وندی ...
ه) فقه قضا و حکومت :
باب قضا و شهادات ، باب حدود ، دیات ، قصاص ، و تعزیرات ...
ز) فقه الدعوة  : باب امر به معروف و نهی از منکر .
در واقع جایگاه دعوت را می توان به وضوح در باب امر به معروف ... و باب جهاد در فقه دیده و بخش از سیاست خارجی اسلام را این در باب تشکیل می دهند  و بخش حکومتی دین  از اختیارات امام معصوم (ع) درزمان حضور و نائبان عام  فقهایی جامع الشرایط ولی در زمان غیبت می باشد دعوت یک از شئون ولی فقه می باشد مثل قضاء و دیگر اختیارات او .
در زمان غیبت معصوم (ع) فقیه جامع الشرائط عادل و افضل و مدیر صلاحیت تشکیل حکومت  را دارد ، که عند قیام اطاعت دیگران از او لازم است .
چند مبنا درولایت فقیه:
1- انتخاب شورا، نصب، حسبه
بحث دفاع از اصول و آموزه های دینی از وظایف حکومت و اجرای آن نوع دعوت است امروزه بخش زیادی از توسعه و اجرایی دین برای خود مسلمانان و در تعامل با دیگران ملتها همین امر دعوت است . که البته نیازمند مکانیزم و ساختار کار بردی است .
معروفترین دعوت ها 
الف ) دعوت پنهانی ـ نهانی ـ پیامبر (ص) اسلام .
رسول اکرم(ص) بعد بعثت به انجام دستور ات الهی همت زیادی گماشت. اما از آنجا ئیکه مردم هیچ گونه  آمادگی برای دعوت حضرت نداشتند ، برای اینکه مردم با قضیه شگفت آوریرو برو  نشوند ، پیامبردعوت خود را نهای و در خفا شروع نمودند . این دعوت از خانواده و نزدیکترین  افراد به آن حضرت شروع گردید . تاریخ می گوید : نخستین کسان که به حضرت ایمان آوردند همسرش حضرت خدیجه بنت خویلد  از زنان و از و مردان علی بن ابی طالب (ع)بود.
البته بعدا دیگران مثل عبدالله بن قحافه ـ ابوبکر ـ زید بن حارث  و گروه دیگر نام بردند مثل عثمان بن عفان ، زبیر بن عوام ، عبد الرحمان عوف ، عبد الله بن مسعود ، سعد ابی وقاض ابوذر غفاری ، صهیب روحی
ب)  دعوت علنی وآشکارا
رسول اکرم به دستور خداوند بعد از سه سال دعوت نهانی شروع به دعوت علنی و آشکار نمود « فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ»  آنچه را مأموريت دارى، آشکارا بيان کن! و از مشرکان روى گردان (و به آنها اعتنا نکن)!
« وَأَنذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ ؛ وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ  » و خويشاوندان نزديکت را انذار کن! و بال و پر خود را براى مؤمنانى که از تو پيروى مى‏کنند بگستر!
حضرت به دستور الهی به بالای کوه صفا رفت ... فرمودند : من شمار را از عذاب و کیفر الهی بر حذر می دارم همین جاء بود که ابولهب ـ عمومی حضرت ـ واکنش نشان داد و گفت مرگ بر تو !؟
که سوره مبارکه تبت نازل شد : « تَبَّتْ يَدَا أَبِي لَهَبٍ وَتَبَّ »    ابو لهب نابود شود و دودستش قطع گردید.
بعد همین دستور حضرت نزدیکان خود را دعوت به شام نمودند و فرمودند : ... وصی من بعد از من برادرم می باشد  این جمله را سه بار تکرار نمود ، هر بار امیر مؤ منان دست بلند کرد و حضرت دست او را پائین قرار داد تا مرتبه سوم که حضرت رسول بار سوم حضرت امیر(ع) را وصی خلیفه  بعد خودش قرار داد . 
دعوت جهانی دراسلام
(دعوت پیامبر از سران و پاشاهان جهان )
این دعوت بر می گردد به دعوت رسول اکرم(ص) از سران و امپراتوران و شخیصت های قبیله ای ... که حثیت جهانی هم داشت زیرا حضرت حد اقل  هم برای سران آفریقا در مصر هم آسیا در ایران هم اروپا در روم و هم شامان نامه نوشتند .
نحوه و مبنای دعوت در قرآن«  قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْاْ إِلَى كَلَمَةٍ سَوَاء بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللّهَ وَلاَ نُشْرِكَ بِهِ شَيْئًا وَلاَ يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضاً أَرْبَابًا مِّن دُونِ اللّهِ فَإِن تَوَلَّوْاْ فَقُولُواْ اشْهَدُواْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ ؛   بگو: اى اهل کتاب! بياييد به سوى سخنى که ميان ما و شما يکسان است؛ که جز خداوند يگانه را نپرستيم و چيزى را همتاى او قرار ندهيم؛ و بعضى از ما، بعضى ديگر را -غير از خداى يگانه- به خدايى نپذيرد.» هرگاه (از اين دعوت،) سرباز زنند، بگوييد: «گواه باشيد که ما مسلمانيم!»
پیامبر اسلام(ص) بعد ار آن که زمینه استحکام و پزیرش دعوت در نواحی و سر زمین وحی فارغ گردید  تصمیم به دعوت جهانی گرفت و لذا با توجه به آیه فوق ، حضرت به تعداد از سر زمین و پادشاهان ، و امپراتوران آن دوره ـ عصر ـ  نامه نوشت .
در قرآن می فرماید : « يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوبًا وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ خَبِيرٌ ؛اى مردم! ما شما را از يک مرد و زن آفريديم و شما را تيره‏ها و قبيله‏ها قرار داديم تا يکديگر را بشناسيد؛ (اينها ملاک امتياز نيست،) گرامى‏ترين شما نزد خداوند با تقواترين شماست؛ خداوند دانا و آگاه است!»  
مبنای دعوت در اسلام براساس دو آیه مبارکه بود که اشاره گردید .
نمونه های از دعوت جهانی
1- نامه پیامبر( ص)‌ به پادشاه روم .
آنچه در تاریخ معروف است رسول (ص) را به نام ( حیه کلبی ) با نامه ای نزد امپراتور روم فرستاد . عنوان نامه : بسم الله  نامه است ازمحمد فرستاده خدا به هیر قل بزرگ روم ، دورود بر پیروان هدایت ، من تو را به آئین اسلام دعوت می کنم . اسلام آور تا در امان باشی خداوند به تو پاداش دهد . اگر از آئین اسلام رو گردانی گناه و دهقانان نیز بر تاو خواهد بود . ای اهل کتاب ما شمارا به یک اصل مشترک دعوت می کنم و آن این که غیر خدا را نه پرستم ...  .
2- نامه پیامبر (ص) به پادشاه ایران
رسول اکرم (ص) عبد الله بن حذافه بن سهم را با نامه ای به دربار کسری پسر هر مز شاه ایران فرستاد  عنوان نامه : بسم الله ... از محمد فرستاده خدا به کسری بزرگ ایران ... من به دستور الهی تو را به سوی او فرا می خوانم ، او مرا برای هدایت همه مردم فرستاده تا آنها را در خشم او بیم دهم . حجت را بر کافران تمام نمایم ... اگر از آئین اسلام سر بر تافتی گناه مردم مجوس بر گردنت خواهد بود. 
3- نامه پیامبر (ص) به پادشاه حبشه
بنابرنقلی رسول اکرم(ص)  نامه را توسط جعفر ابن ابی طالب به نزد پادشاه حبشه فرستاد . نامه  : بسم الله ... من پیامبر خدا هستم ، پسر  عمویم و جمعی از مسلمانان را نزدت فرستادم شما و تمام لشکریان و هوادارانت را بسوی خدای عزیزدعوت می کنم . من رسالتم را ابلاغ کردم پند و اندز دادم . پند مرا به پزیر ، دورود بر پیروان هدایت .
نامه های دیگر : حضرت نامه های به همین مضامین به مقوس بزرگ قبطیان به پادشاهان مصر،  پادشاهان عمان ،  نصارای نجران نیز نوشتند  .
مراحل یا احکام دعوت  
در سیاست خارجی اسلام دعوت ها بر می گردد به دو نوع دعوت :
الف )  دعوت های الزامی  : «‌واجب »
اساس دعوت انبیاء و پیامبر اسلام (ص) به نحوی الزام آوری بر حضرت داشت :
فَاصْدَعْ بِمَا تُؤْمَرُ وَأَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ»  آنچه را مأموريت دارى، آشکارا بيان کن! و از مشرکان روى گردان (و به آنها اعتنا نکن)!
این الزام هم در بیان اصول بود ، هم در بیان فروع دین ، زیرا هم با دلائل عقلی و هم نقلی چه از باب لطف و دیگر دلائل عقلی حسن قبح انذار ، چه دلائل نقلی آیات ، فاصدع بی تؤتمر ... دعوت یک حکم الزامی داشته و دارد .
درسیره و تاریخ معصومان (ع)و رسول اکرم (ص) داریم که عده مبلغ دین بودند در مسیره راه کمین شدند . جان خود از دست دادند .
البته اساس دعوت الزامی ، مقدماتی ، می خواهد که حضرت رعایت نمودند. لذا از دعوت نهانی  و از فامیلی خود به بزرگ و بزرگتر شروع نمودند .
ب) دعوت غیر الزامی ( حرام )
اگر با دعوت به امر معروف و نهی از منکر یا اجرایی شریعت یا در ثغور و بیضه اسلام با لطمه و خطر  از بین رفتن دین باشد . دعوت از الزامی بودن می افتد . شرعا می گویند دعوت حرام می شود .
در زمان حضور معصوم (ع) در سیاست گذاری شان این حرمت اتفاق نمی افتد  . زیرا معصوم (ع) خطا نمی کنند . قدرت مانعه عصمت دارند. امّا در زمان غبیت و نیابت فقهای جامع الشرایط در  صورت که ولی فقیه حاکم باشد . در رابطه خارجی با دیگر کشور ها اگر دعوت باعث تشنج و فتنه در روابط ملت گردد این نوع دعوت از الزامی بودن بیرون می افتد . یعنی اینجا در دیپلماسی تألیف قلوب شرط  است نه تشنج قلوب . نکته زیرا شاخه های دیگر که ممکن است حکم اکراه یا استحباب را داشته باشد بحث نه کردیم .
اشاره  به شیوه و ابراز دعوت
بصورت ارسال پیام، نامه ... که به نامه های رسول اکرم ( ص) اشاره گردید.
سفیران همراه با پیام  مثلا امام حسین (ع) مسلم بن عقیل را کوفه فرستاد .
دعوت همرا با تجارت ، مثل سفر تجارتی مسلمانان به آفریقا ... و خاور دور مثل کشور چین که باعث ورود اسلام در آن  سر زمین ها گردید
بر قراری روابط با دیگر کشور ها
امروزه روابط خارجی توسط دستگاه خاص در قوه مجریه شام وزارت خارجه بر قرار می گردد .
بر قراری روابط تعلیمی و آموزشی  امروز ه بنام قرار داد های تبادل استاد و دانش جو ، امتیاز بر س تحصیلی ، تجهیز دانشگاه ها بصورت متقابل ، سیمنار ها ، تبادل مقالات ،
مکانیزم کتاب ، ترجمه ، مقالات ، کتاب ها و دیگر بسته های نوشتار ی بین ملتها همراه با ترجمه باعث انتقال باور و فرهنگ هر ملت می باشد .
رساله های مکتوب ، روزنامها ، فصل نامه ها ، گاهنامه ها .. ازطریق پایگاههایی الکترونیکی  بصورت های گوناگون که به فن آوری اطلاعات معروف است
ایجاد جاذبه به آموزه های دینی از طریق :
الف ) تولید علم و کتابهای به روز
ب) تولید مقالات جهانی
ج) ایجاد سایت های فعال جهت اطلاع رسانی
اصول دعوت در سیاست خارجی
اصول مورد توجه و مبنای نظام های سیاسی در سیاست خارجی شان متفاوت می باشد . بستگی دارد به طرز باور عقیده با جهان بین شان . به یقین  باید ها و نباید های نظام سیاسی به اعتبار نو تفکر شان با نظام سیاسی دیگر متفاوت است .
بنا براین تنوع در نوع اصول نحوه چنیش ، توسعه با تضییق در اصول هر نظام با نظام  دیگر تمایز دارد . در اسلام و سیاست خارجی آن  از اصول و نقشی اساسی دارد که بدان اشاره می گردد.
اصل سیاست و استقلال « قاعده نفی سبیل »
در روابط اسلام با دیگر ملل به این اصل تو جه فراوان گردیده . این اصل  در روابط بین مسلمانان با کفار « ذمی و غیر ذمی » به کار برده می شود .و اکثر فقهای شیعه و غیر شیعه بدان اهمیت دادند بگونه ی که باید به حیثیت مسلمانان لطمه نخورد . استقلال  مسلمانان در رأس همه ای روابط قرار دارد. اصل نفی سبیل در رآس همه ی اصول می باشد .
به دلائل این اصل  در قرآن بدان اشاره شده است .
«َلَن يَجْعَلَ اللّهُ لِلْكَافِرِينَ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ سَبِيلاً ؛ خداوند هرگز کافران را بر مؤمنان تسلّطى نداده است. »    
در آیه سبیل و سلطه غیر مؤمنین بر مؤمنین را نفث می کند . در فقه نیز درموارد ی زیادی به همین اصل استدلال کردند .
صاحب جواهر : در حرام بودن و نفی شفعه بین مسلمانان و کافر ، ‌در حرام بودن فروش برده مسلمان به کافر    به قاعده نفی سبیل استدلال نموده  .
ابن قیم   از بعضی فقها نقل می کند:  که اجیرت شدن مسلمان برای کار های پست کافران ممنوع است. 
معنای نفی سبیل
معنای که بین فقهای مورد توافق آراء می باشد به معنی سلط بیگانه می باشد.
در جمهوری اسلامی بعد پیروزی انقلاب از اصل عدم پذیرشسلطه بیگانه در سیاست خارجی شعار نه شرقی نه غربی را نوشتند . دین بر گرفته از این اصل مهم وآیه شریفه  نفی سبیل بود.
دلائل اصل نفی سبیل در روایات
رسول اکرم ( ص)  می فرماید : « الاسلام یعلوا و لا یعلی علیه » 
امام صادق (ع)  الاسلام یعلوا و لایعلی علیه و الکفار لایحجیون و لا یرثون .
رسول اکرم (ص)  الاسلام یعلوا و لایعلی علیه نحن نرثهم و لایرثوننا . 
ب) اصل دوم رعایت اصل مصلحت در راوبط با دیگران «خارجی » کلام راغب در مفردات « الصلاح ضد الفساد »
بعد مصلحت را به دوقسم به اعتباربه کار گیری تقسم نموده است.  1- در برابر فساد  2- در برابر شر و بدی . 
مصادیق  مصلحت، عقل، جان، مال، عرض وآبرو
نظرعلمای شیعه درمورد مصلحت 
فرمودند مصلحت یعنی هرچیزی که ملاک سازگاری و تسلیم سازی و برنامه ریزی و ترجیح بعض از اصول بر بعض دیگر و انتخاب روشهای جدای و تعیین اهداف و اولویت بندی در سیاست خارجی باشد . 
سابقه مصلحت در فقه سیاسی  « درکلام مفید »
جزیه دادن کافر ذمی : اصل جزیه دادن غیر مسلمانان و مقدار آن ، و مدت زمان آن بستگی به نظر امام (ع) دارد . «‌امروزه حاکم اسلامی ـ ولی فقیه »
تعیین جعاله : برای آگاهی از دار الحرب برای گزارش های کار بردی از وضع سپاه دشمن ... بر اساس مصلحت ، حاکم اسلامی تعیین می کند .
پذیرش آتش بس : در قرآن دارد که الصلح خیراما پذیرش آتش بس بستگی دارد به نظر امام مسلمین .
برای آزادی مسلمانان اسیر شده :
امام (ع) از بیت المال وجوهی را عند مصلحت – در نظر می گیرد برای آزادی اسرای مسلمان
مهلت دادن به کفار  گاه در امکر مهلت دادن حاکم اسلامی مصلحت را به مهلت دادن می بیند .
رعایت مصلحت در ابواب مختلف فقه  عبادی و غیر عبادی اعمال ولایت فقیه تعزیر و خراج ...
فروش اسلحه به کفار : عند مصلحت امام خمینی ره فرمودند حاکم مسلمان می تواند به کافران اسلحه بفروشد . 
خلاصه در حوزه سیاست خارجی اسلام و در حوزه جنگ و صلح و امور مهم دیگر حکومتی اصل رعایت اسلام و مسلمین است . 
ج) اصل سوم ، اهل دعوت در سیاست خارجی است .
اساس دعوت انبیاء دعوت مردم و بشر به توحید و یکتا پرستی بود . خدای یگانه را به پرسیدن خدایان دوروغی را که هیچ نفع ای ندارد نه می شنود ، نه کاری می کند ... نه پرستید . فلسفه بعثت رسول اکرم (ص) نیز دعوت بخدا و محاسن اسلام بود .
قرآن می فرماید : وَاعْبُدُوا رَبَّكُمْ وَافْعَلُوا الْخَيْرَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ ؛   و پروردگارتان را عبادت کنيد، و کار نيک انجام دهيد، شايد رستگار شويد!
دعوت در آغاز تشکیل حکومت نبوی وظیفه حضرت و مهاجرین و انصاربود . ما معتقدیم که بعد از پیامبر اسلام (ص)جانشینان معصوم (ع) آن حضرت یعنی امامان (ع) به اصل دعوت استمرار بخشیدند . در سیره رسول اکرم (ص) این بود که پیش از شروع جنگ مشرکین را دعوت به اسلام می نمودند . امیر مومینان (ع) در اکثر جنگ های پیش آمد ، یا برای او تحمیل کردند ـ به همین سیره رفتار نمودند . امام حسین (ع) در انقلاب عاشورایی خود در کربلاء علیه دستگاه یزید و یزدیان بار ها از اصل دعوت بهره گرفتند  نمونه بارز آن فرستادن سفیر به کوفه بود.
نمونه دیگر دعوت امام حسین (ع) از عمر بن سعد به ترک جنگ بود . ولی حرف امام حسین (ع) در دل آنان تاثیر نمی کرد امام (ع) فرمود : تن های تان از گوشت حرام شکل گرفته ...
صاحب جواهر در کتاب جهاد به این مبحث پرداخته است .  مثال چه کسی کفار را دعوت کند ؟ چه نوع کفار را باید دعوت کرد؟ یا کفار را که اصلا دعوت اسلام را نپزیرفته باید دعوت کرد؟ آیا می شود کفاری را که قبلا دعوت اسلام را شینده دعوت کرد؟ آیا دعوت را شینده واز روی عناد و دشمنی با اسلام دین را نه پذیرفته آیا این را می شود دعوت کرد؟  آیا می شود کفار حربی را دعوت کرد؟
صاحب جواهر بیان می کند : « کیف کان فلایدعون ... الحربیون »     به هر صورت کفار حربی را نیم شود دعوت کرد.
اهداف دعوت
الف )اتمام حجت
البته می تواند در مورد کفاری باشد که اصلا  دعوت اسلام را نه شینده اند  قرآن دارد : « َمَا كُنَّا مُعَذِّبِينَ حَتَّى نَبْعَثَ رَسُولاً    ؛ ما هرگز (قومى را) مجازات نخواهيم کرد، مگر آنکه پيامبرى مبعوث کرده باشيم (تا وظايفشان را بيان کند.)
ب) رسیدن به سعادت و کمال : تا انسانها در مسیر زندگی شان به کمال و سعادت پرسند  لذا خداوند برای هدایت انسانها دو نوع پیامبر فرستاد باطنی  ( عقول ) ظاهری ( پیامبران ) معصومان(ع).
ج- اخلاقی و تربیتی
رسول اکرم (ص) : انی بعثت لاتمیم مکارم الاخلاق . در واقع فلسفه بعثت تربیت و تهذیب جامعه بود.) زمینه سازی برای اجرای دین و شریعت.
قرآن کریم می فرماید : « هُوَ الَّذِي أَرْسَلَ رَسُولَهُ بِالْهُدَى وَدِينِ الْحَقِّ لِيُظْهِرَهُ عَلَى الدِّينِ كُلِّهِ وَلَوْ كَرِهَ الْمُشْرِكُونَ   ؛ او کسى است که رسولش را با هدايت و آيين حق فرستاد، تا آن را بر همه آيين‏ها غالب گرداند، هر چند مشرکان کراهت داشته باشند! »
پیامبراز جانب خداوند پیام داشت و با بیان حق آمده بود ، تا دین با برهان بر همه ادیان دیگر فایق آید . تنها دعوت زمینه ساز این امر مهم بود تا زمینه برای اجرای دین فراهم گردد .
هـ )  برای بر خذر داشتن مردم از عقوبت
در اصل پذیرش تو حید پاداش دارد . خدا وند اجر مؤمنین ( محسنین ) را نادیده نمی گیرد و ظیفه انبیاء و رسول اکرم (ص) نجات مردم از گمراهی همراه با عقوبت برای گردن کشان ، و بر حذر داشتن مؤمنان از عقوبت بود.
وـ بازگشت به فطرت
فطرت انسان پاک و خدا پرست است. امّا در مسیر زندگی نیاز به هدایت و دعوت دارد و که از هدف خلقت دور نشود خداوند درقرآن : وَمَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَالْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ  ؛ من جنّ و انس را نيافريدم جز براى اينکه عبادتم کنند (و از اين راه تکامل يابند و به من نزديک شوند
نکاتی که در روابط با کفار ـ سیاست خارجی ـ رعایت شود .
اصل بر حرام بودن دوستی با کفار است  ( تولی ) اصل تبرّی است .
قرآن در سوره مائده می فرماید : « يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ لاَ تَتَّخِذُواْ الْيَهُودَ وَالنَّصَارَى أَوْلِيَاء بَعْضُهُمْ أَوْلِيَاء بَعْضٍ وَمَن يَتَوَلَّهُم مِّنكُمْ فَإِنَّهُ مِنْهُمْ إِنَّ اللّهَ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ  ؛ اى کسانى که ايمان آورده‏ايد! يهود و نصارى را ولّى (و دوست و تکيه‏گاه خود،) انتخاب نکنيد! آنها اولياى يکديگرند؛ و کسانى که از شما با آنان دوستى کنند، از آنها هستند؛ خداوند، جمعيّت ستمکار را هدايت نمى‏کند » 
امام صادق ( ع) می فرماید : « لایصافیه المودة » 
مراد نفی دوستی و اعتماد به آنان است .
مراد نفی معاشرت کشور و یا داد و ستد اقتصادی و مالی .... یا روابط دیپلماسی نیست . زیرا اصل روابط در اسلام با دیگران ـ ملل دیگر پزیرفته است .
در آیه دیگر قرآن می فرماید : « لَا يَنْهَاكُمُ اللَّهُ عَنِ الَّذِينَ لَمْ يُقَاتِلُوكُمْ فِي الدِّينِ وَلَمْ يُخْرِجُوكُم مِّن دِيَارِكُمْ أَن تَبَرُّوهُمْ وَتُقْسِطُوا إِلَيْهِمْ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ  ؛ خدا شما را از نيکى کردن و رعايت عدالت نسبت به کسانى که در راه دين با شما پيکار نکردند و از خانه و ديارتان بيرون نراندند نهى نمى‏کند؛ چرا که خداوند عدالت‏پيشگان را دوست دارد.
امیر مؤمینان  حضرت علی (ع)  می فرماید : « ایاک ان تضرب مسلماً ا.و یهودیا او نصرانیآ فی درهم خراج . » 
رسول اکرم (ص) هدایای آنان را ( کفار ) را می پذیرفت .  
نفی فرزیب و خدعه در روابط بین الملل ـ با کفارـ .
البته اصل خدعه و نیرنگ در زمان جنگ بوده و لی امروزه در اکثر عرصه های زندگی بشر خدعه سرایت دارد. امروزه دولتمردان حاکم بر نظام های دموکراسی و غربی برای رسیدن به قدرت و کسب آن و حفظ آن ... ساده ترین کارشان از نیرنگ شروع می شود ـ انسان ها گرگ همدیگرند !  تا قتل عام ناکازاکی و حمله به عراق و افغانستان ... درخدعه  اسلام شدیدا نفی شده  هیچ هدف ای وسیله آنرا توجیه نمی کند . امیر مؤمینان فرمودند خطبه 191نهج البلاغه « اللهِ مَا مُعَاوِيَةُ بِأَدْهَي مِنِّي، وَلکِنَّهُ يَغْدِرُ وَيَفْجُرُ، وَلَوْلاَ کَرَاهِيَةُ الْغَدْرِ لَکُنْتُ مِنْ أَدْهَي النَّاسِ ؛ سوگند بخدا! معاويه از من سياستمدارتر نيست، اما معاويه حيله‏گر و جنايتکار است، اگر نيرنگ ناپسند نبود من زيرکترين افراد بودم، » 
« رعایت احتیاط در رفتار با کافران – روابط خارجی  »
امروزه از این اصل به رفتار بین الملل همرا با مراقبت یاد آوری می شود . در اسلام همیشه اصل بر احتیاط و آمادگی و هوشیاری مسلمانان در تمام صحنه های رفتاری با کفار است .
اصل احتیاط به معنای اصل هو شیاری و عدم غافلگری می باشد . نه به معنای ترس از دشمن . آیاتی زیادی در زمینه وجود دارد که به اشاره آدرس بحث را جمع می کنیم . بقره در آیات 120و 145و و سوره یوسف آیه52 مائده آیه 51 نساء ایه 106 ، حج 38و ممتحنه آیه 1 .
نتیجه گیری :
اساس دعوت انبیاء و رسول  اکرم (ص) بر اساس دعوت بشر و انسانها به توحید و یکتا پرستی بوده پیامبر(ع) با هدایت مردم بسوی کمال ایفای وظیفه نمودند و سعادت و کمال ورشد اخلاقی تربیتی و رفتاری بشر بر اساس فطرت شان به یکتا پرستی و رعایت التزام به اصول و فروع دین است که پیامبر اسلام (ص)ابلاغ فرمودند:
در اسلام در روابط با کفار وسیاست خارجی اهمیت ویژه داده و آنرا به اصول ، ابزار ، اهدافی و سازگاری های تضمینی وابسته دانسته و اعمال آنرا ـ که دعوت باشد – از وظایف حاکم اسلامی قلمداد می کند . »
در عصر غیبت در فقه پویای شیعه در اکثر ابواب و فقه سیاسی به اصل دعوت بعنوان یکی از اصول سیاست خارجی اسلام توجه و اهیمت داده اند . در عصر غیبت رفتار سیاسی همراه  با دعوت و رعایت اصول و ضوابط بعهده دستگاه سیاست خارجی دولت اسلامی می باشد.

 

آخرین بروز رسانی مطلب در سه شنبه ، 11 مهر 1391 ، 13:24
 

حاضرین در سایت

ما 6 مهمان آنلاین داریم

جستجو

نظرسنجی

نظر خود را در رابطه با کیفیت سايت ثبت نماييد.
 
پايگاه علمي فرهنگي عدالت
طراحي و پشتيباني توسط نسل وب
Copyright ©2007  www.edalat2009.com All Right Reserved.
تمام حقوق این سایت برای علی توسلی محفوظ است.